Rafet Arslan


Yerleştirme Üzerine Flux 

1

Modern sanat dada’dan beridir bir çeşit düşünme biçimidir.

Duchamp’ın sanatı retinal zevkten öte, fikre yaklaştırmıştır. İki ve üç boyutlu imge deneyimi yanında boyutu tartışamaya açan odur.

 

Magritte; bir şemsiyenin tepesine su dolu bardak koyup, buna “Hegel Tatilde” adını verdiğinde aslında o suyu tepemizden aşağıya boşaltmaya yelteniyordu. Bu bir yapıbozum muydu yoksa bir jest ya da oyun mu kimse bilemedi. Foucault gibi tehlikeyi erken sezenler üzerine kitap döşedi, ressamın derdini çözmek için onu mektuplara boğdu ama nafile.

Biz hala bu pipo mu değil mi diye yumurtayı tavuğun ödünden sökmeye çalışıyoruz.

2

Freud’un ev (yuva) ile tekinsiz arasında kurduğu ilişki kritiktir. Ev en tanıdık travma olarak, insan türün ilk yuvası olan ana karnındaki var oluşuna bağlanır. En savunmasız ve toplumsal bilinçten yoksun haline.
H. Walpole; Ortlanto Şatosu’nu akıl dışının zuhur ettiği gotik bir korku mabedine çevirir. Usher Evinin Çöküşü’nde Poe, gerilim ile bir sınıfın çöküşü arasında bir armoni de kurar. Sadık Hidayet için ideal ev öznesinin içinde ölmek istediği yer iken, JG Ballard ise içine yerleşenin psiko-patalojilerini yansıtan bir şekil akıllı ev modülü kurar.

Sonuçta öznenin içine girdiği mekanla/alanla ilişkilenme biçimleri, tekinsize kapıyı hep aralık bırakır.

3

Evin metafizik gerilime açık tekinsizliği avangard’ın sokağa taşma, açılma, dış mekanı iç mekansallaştırma stratejileri ile birlikte düşünmek, verimli bir zihin egzersizi olabilir. En hevesli oyunları kentin kaotik akışı içinde keşfeden sürrealistler, sergi alanlarını da hayali sokakların toplamı olarak kurgulamayı da deneyimlemişlerdir.

Enstalasyon; sanatın verili sergilenme alanları (salon serilerinden beyaz küpe) dışına taşarak, alımlanma alanını genişletme heveslerinden biridir. Land art pratiklerinden street art’ın yaratıcı bazı biçimlerine dek.

Burada kilit nokta açık alan içinde ne yapılacağı, boşluk ve doluluk ile nasıl ilişkileneceği tercihidir.

4

Boşluk ile ilişkilenme biçimi, enstalasyon pratiğini ister istemez mimari ve müzik ile ortak sayılabilecek bir düşünce cebi içine çeker.

Alan/mekân ya da uzay ile ne yapacağız?

5

Farklı pratikleri aynı sahnede ortaya koyan dada, mekan ve nesne ile daha önce kurulmamış bir ilişkilenme biçimleri ortaya koydu. Dada’nın başı bozuk sahnesinde kuklalar, müzik şiir, vitrin mankenleri ve dans yan yanaydı.

İçinden zuhur eden sürrrealizm ile önce nesnenin yeni düş halleri, ardından yeni gerçekçiler ile sanat pratiğin içine imhasını da katan kurgular ve ışığın eklenmesi.
Fluxus’un valizleri ile göçebe yerleşmeler/yerleşkeler.
Panik Hareketi ve Viyana Aksiyoncuları ile heretik ayinlere ve onların endüstriyel mekan tasarımlarına geçiş….

6

Enstalasyon bir çeşit mekanla hallenme biçimi:
mekana usulca ilişmek
mekanı değiştirmek/dönüştürmek
mekanı kendinleştirmek, ona el koymak (işgal)
mekan ile bir ritim kurmak, kendini ve mekanı aynı anda

başkalaştırıp, geliştirecek bir melezliğin kurulmasına ebelik etmek -sanki en zoru.

7

Sonuçta enstalasyon kavramlarla imge kurma işiyse, belki de modernist şiire en çok yaklaşan sanat deneyimi olabilir.

Ekim 2020/Hasanpaşa